به مناسبت درگذشت روی باسکار | نویسنده: دیوید گرِبِر | ترجمه‌ی امین حصوری

دریافت نسخه‌ی PDF به مناسبت درگذشت روی باسکار؛ یکی از تاثیرگذارترین صداها در فلسفه‌ی علم و یک انقلابیِ سیاسی روی باسکار (Roy Bhaskar)، که به تازگی در سن هفتاد سالگی در اثر نارسایی قلبی درگذشته است، پیش از آنکه به پژوهش‌ فلسفی روی بیاورد، در اواخر دهه‌ی ۱۹۶۰ به تدریس اقتصاد در آکسفورد مشغول بود1. او با این دریافت که علم اقتصاد [متعارف] درباره‌ی مهم‌ترین موضوعات دنیای واقعی یعنی ثروت و فقر جهانی واقعاً چیز مفیدی برای گفتن ندارد، پژوهش‌هایی را آغاز کرد که به پایه‌گذاری مکتب فلسفی رئالیسم انتقادی (critical realism) منجر شد. دوره‌ی درسیِ ترکیبی موسوم به PPE در آکسفورد – که شامل فلسفه، سیاست و اقتصاد بود- [به طور معمول] فرصتی برای آموزش و تربیت سیاست‌مداران محتمل آتی و مدیران جامعه کارکنان دولتی (civil servants) فراهم می‌کرد؛ ادامه‌ مطلب …

ﻋﺮﻭﺳﮏ ﻭ ﮐﻮﺗﻮﻟﻪ‌ﯼ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ (ویراست جدید) | یاشار دارالشفاء

دریافت نسخه‌ی PDF یادداشت (از کاوه دارالشفاء) برای ویراست جدید: این مقاله با نظر و موافقت نگارنده‌ی آن بازنشر می‌شود. دلایل بازنشر این مقاله بدین شرح است: اول. این مقاله درحالی با موافقت نویسنده برای اولین بار در سایت بنیاد شریعتی انتشار یافت که نویسنده ناچار به زندان رفت و فرصت ویرایش نهایی را نیافت. دوم، به خاطر بازنشر متعدد نسخه‌ی اولیه‌ی مقاله، طی ماه‌های گذشته در سایت‌ها و صفحات شخصی، در حالی که پیش‌تر نویسنده‌ی مقاله اقدام به تدوین ویراست جدیدی از این مقاله کرده بود و آن را برای انتشار در اختیار بنیاد شریعتی گذاشته بود. سوم، تعلل سایت بنیاد شریعتی در انتشار نسخه‌ی جدید. توضیح سایت بنیاد شریعتی برای اولین بار انتشار مقاله: «مقاله ی ﺣﺎﺿﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪﯼ یاشار دارالشفاء، ﺩﺍﻧﺶﺁﻣﻮﺧﺘﻪﯼ کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی و رفاه اجتماعی ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ادامه‌ مطلب …

کارل مارکس و «سرمایه»: آینه‌ای که ترجیح می‌دهیم به آن ننگریم! | نویسنده: خیرت رویتن | ترجمه: طاها زینالی

دریافت نسخه‌ی PDF توضیح مترجم: خیرت رویتن اقتصاددان و مارکس‌شناس هلندی است. وی همچنین استاد اقتصاد در دانشگاه آمستردام و نیز عضو حزب سوسیالیست هلند است. او این متن را به مناسبت انتشار ترجمه‌ی هلندیِ جدیدی از جلد اول کتاب سرمایه (ترجمه‌ای از ویراست فرانسوی این کتاب در سال ۲۰۱۰) و برای ارائه در همایش «مارکس همچنان موضوعیت دارد» به مخاطبان عمومی تهیه کرده است. رویتن در این متن کوتاه، نکات مهمی را در ارتباط با کتاب «سرمایه» به طور فشرده و به زبانی (نسبتا) ساده برای علاقه‌مندان بیان می‌کند؛ نکات روشنگری که به بیان خود او «برخی از سوء‌تفاهم‌های حول این کتاب را از مسیر درک خواننده کنار می‌زند و خواننده را نسبت به دامچاله‌های پیش روی‌اش اگاه می‌کند». * * * امروز، اول ماه مه ۲۰۱۰، ترجمه‌ی جدید ادامه‌ مطلب …

آموزش رهایی‌بخش در آرای پائولو فرِیره | ترجمه و اقتباس: سارا امیریان

دریافت نسخه‌ی PDF یادداشت پراکسیس: از پائولو فریره اغلب به عنوان یکی از چهره‌هایی یاد می‌شود که شیوه‌ای انقلابی را در دانش پداگوژی (تعلیم‌ و تربیت) بنیان نهاد. نزد فریره با این درک محوری مواجه می‌شویم که ستمدیدگان (محرومان و سرکوب‌شدگان اقتصادی-اجتماعی) اگرچه از توان درونی فهم و یادگیری برخوردارند، اما تحت فشار ساختارهای طبقاتی و ستم‌ها و محرومیت‌های محیطی، در شرایط معمول امکان چندانی برای شناخت و پرورش قابلیت‌های خود نمی‌یابند؛ یعنی استثمار و سرکوب و ستم نه تنها ساحت فعلیت زندگی‌ ستمدیدگان، بلکه ساحت بالقوه‌گی‌های انسانی آنان را نیز در برمی‌گیرد. از نظر فریره به طور کلی ستمدیده تصویر خود را از خلال همان دریچه‌‌ای می‌نگرد که ستمگر پیش روی او گشوده است و حتی تصویری که ستمگر از او پرداخته است را درونی می‌کند و بدین‌ترتیب به ادامه‌ مطلب …

لوکاچِ ما – لوکاچِ آن‌ها ؛ به بهانه‌ی انتشار کتاب «گفتگوهایی با گئورگ لوکاچ» ترجمه‌ی امید مهرگان | نوید قیداری

دریافت نسخه‌ی PDF امید مهرگان در مقدمه‌ای که بر کتاب نوشته است، می‌گوید: «هنوز هم کسانی پیدا می‌شوند که نمی‌دانند لوکاچ به استالین دلبستگی نداشت، البته این کسان خیال می‌کنند لنین و استالین نام یک نفر است.» راستش شاید این جمله بتواند خیال نومارکسیست‌ها را آسوده کند، اما فقط با توسل به آشکارترین شکلِ تجاهل‌ورزی موفق به این کار می‌شود. حتماً لنین و استالین دو نفر هستند نه یک نفر؛ امّا در عین حال گئورگ لوکاچ نیز نام یک نفر است نه دو نفر! سازش‌های او با نظام استالین چیزی نیست که بتوان به همین راحتی دستکاری‌اش کرد. البته من نمی‌خواهم در اینجا ادّعا کنم سال‌های حیات او در دوره‌ی استالین به خوبی و خوشی گذشت. او در این دوره مدّتی تبعید شد، مدّتی را در بازداشت به سر برد، ادامه‌ مطلب …

«روشنفکران ارگانیک»، بحث در این است یا وسوسه این است؟ نکاتی کوتاه در مورد نسبت روشنفکران و مبارزه‌ی طبقاتی | نویسنده: مارال س

دریافت نسخه‌ی PDF مقدمه‌ی پراکسیس: پراکسیس موضوع روشنفکران و مفاهیم مرتبط و درهم تنیده با آن را از جمله موضوعات بسیار با اهمیت و چالش‌برانگیز در حوزه‌ی بحث‌های درونی چپ می‌داند و در راستای ضرورت پی‌جویی پاسخ‌هایی برای فراروی از وضعیت کنونی چپ، به سهم خود تلاش کرده/می‌کند به بحث و گفتگو پیرامون این مساله دامن بزند. در ادامه‌ی انتشار برخی مطالب بیرونی پیرامون این مقوله، متن حاضر را شروعی برای بازتاب اختلاف نظرات گریزناپذیر درونی‌مان حول این مسأله تلقی می‌کنیم. امید و تلاش ما آن است که با پیگیری مجدانه‌ی این بحث‌، گره‌گاه‌های نظری موضوع، دلالت‌های کاربردی آن‌ها، نقاط اختلاف‌نظر و همچنین همگرایی‌های نظری روشن‌تر شوند. در همین راستا برای غنی‌‌تر شدن این تاملات، به همراه شدن مخاطبان پراکسیس نیز در این چالش امید بسته‌ایم و از ورودشان به ادامه‌ مطلب …

پس زدن با دست، با پا پیش کشیدن | نویسنده: نوید قیداری

دریافت مقاله به صورت کتابچه‌ی PDF توضیح پراکسیس: مقاله‌ی پیش‌رو به لحاظ خاستگاه اولیه‌‌اش در امتداد بحث قلمی نویسنده (نوید قیداری) و علی عباس‌بیگی است، که چندی پیش حول وضعیت سرمایه‌داری در ایران درگرفت و در وبسایت «تز یازدهم» منتشر شد. متن حاضر می‌کوشد از آن بحث مشخص فراتر برود و در عین حال هسته‌ی اساسی آن بحث را پی بگیرد. مولف در این مقاله، به نقد یک درک رایج در تحلیل مناسبات سرمایه‌دارانه‌ی ایران، که از قضا در چارچوب اندیشه‌ی چپ عرضه می‌شود، می‌پردازد. در این راستا، وی مبانی تحلیلی درک یوسف اباذری از پیش‌روی مناسبات نئولیبرالی در ایران،‌ که در رساله‌ای به نام «بنیادگرایی بازار» (در نشریه‌ی مهرنامه) منتشر شده است را مورد بررسی انتقادی قرار می‌دهد. مولف بر آن است که چنین نقدی از این رو اهمیت ادامه‌ مطلب …

گفتگویی با هربرت مارکوزه درباره‌ی سوسیالیسم و جنبش دانشجویی | مصاحبه‌گر: پیِر ویانسون پونته | ترجمه: احسان پورخیری

دریافت نسخه‌ی PDF مصاحبه‌گر: پیِر ویانسون پونته منبع: لوموند، ژوئن 1969 ترجمه به فارسی از متن انگلیسی: احسان پورخیری یادداشت مترجم: ترجمه‌ی گفته‌های هربرت مارکوزه، این اندیشمند انقلابی، پس از 45 سال به بهانه‌ای نیاز دارد. آنچه که در این مصاحبه‌ی کوتاه بیش از هر چیز دیگر جالب می‌نماید، لحن سخن گفتن مارکوزه است؛ ترکیبی از ناامیدی و شور، تحلیل و نفرت از وضع موجود، اندیشیدن به و آرزو کردنِ جهانی «دیگر». لحن، و سبک نوشتاری مارکوزه (همچون برخی از دیگر چهره‌های مکتب فرانکفورت) به ما می­‌آموزد که حتی شیوه­‌ی نوشتن و سخن گفتن‌مان بیرون از سلطه‌­ی نظم موجود نیست و برای بیرون ماندن از این دایره باید به «سیاست نوشتار» و «سیاست گفتار» روی آوریم. مارکوزه در این مصاحبه، که ظاهراً تنها به اندک‌­زمانی پس از «شکست» جنبش دانشجویی ادامه‌ مطلب …

در انتظار پاسخی عصب می‌کشيم | فروغ اسدپور

 * این متن پیش‌تر به عنوان مقدمه‌ی مولف در کتاب «روشنفکران و پروژه‌های (ضد)هژمونیک» به قلم فروغ اسدپور، منتشر شده بود.  دریافت نسخه‌ی پی.دی.اف. کتاب «روشنفکران و پروژه‌های (ضد)هژمونیک» تا به کسالت زرد تابستان پناه آريم دل شکسته به ترک کوه گفتيم چند روز پيش از اين‌که از من خواسته شود که مقدمه‌اي بر مجموعه مقالات «روشنفکران و پروژه‌هاي ضدهژمونيک» بنويسم تا به شکل کتابچه‌اي در فضاي اينترنتي بازنشر يابد، به نحوي اتفاقي فيلم ماليخوليا اثر کارگردان بزرگ دانمارکي لارس فون‌تريا را از تلويزيون ديده بودم. از آن‌جا که اين فيلم مرا به خود مشغول داشته بود، هنگام تهيه‌ي اين مقدمه با گشاده‌دستي به ذهنم مجال دادم تا از برداشت‌ها و (بيش)تفسيرهاي خود از اين فيلم در فرايند نوشتن بهره بگيرد. نتيجه‌ي کار متني است که در پيش رو داريد. کساني ادامه‌ مطلب …

کتاب «روشنفکران و پروژه‌های (ضد) هژمونیک» | فروغ اسدپور

دریافت نسخه‌ی PDF کتاب در ضرورت بازخوانی این دفتر شاید این دریافت تجربی برای شما نیز آشنا باشد که معمولاً خواننده‌ی یک کتاب چیزی فراسوی حوزه‌ی جستجوگری خود از مطالعه‌اش در نمی‌یابد؛ یعنی هر قدر هم کتابی حاوی اطلاعات مفید و دارای مضمونی بدیع و ساختاری خلاقانه باشد، تنها تا جایی می‌تواند اثراتی جدّی و ماندگار بر مخاطب بگذارد که با بخشی از نیازهای درونی و دغدغه‌های فکریِ او تلاقی کند. در همین راستا و به طور مشخص، شرط بیرونیِ اثرگذاریِ متنی که به مسائل اجتماعی می‌پردازد آن است که پرسش‌های محوریِ آن پیش‌تر بر بستری واقعی مخاطب را درگیر ساخته باشد. وگرنه یک اثر مکتوب می‌تواند هم‌چون «کالایی فرهنگی» حتی در سطحی نسبتاً وسیع «مصرف» شود، و تنها در کارکرد سرگرم‌سازی یا تولید رضایت متوقف بماند، بی‌آنکه مازادی اجتماعی ادامه‌ مطلب …